TearSong.com

Na een relatief rustige dag gisteren brachten we vandaag een bezoek aan Majdanek en Sobibor. Majdanek is 1 van de best bewaarde kampen en van Sobibor bestaan er alleen kaarten van hoe het er waarschijnlijk uit heeft gezien.

Majdanek is een indrukwekkend kamp wat tegen Lublin aanligt. Opvallend was dat er in het kamp opvallend veel raven vlogen en geen andere vogels. Een gids gaf een rondleiding door het kamp en vertelde veel over hoe het er in Majdanek aan toeging. Gelukkig wennen dat soort verhalen nooit, al hebben we er al heel wat gehoord deze week. Het blijft een verschrikking en het had nooit mogen gebeuren. Dat wordt nog eens extra benadrukt als we in een barak komen waar bijna 60.000 paar schoenen liggen. Een klein deel van de 400.000 paar schoenen die aanwezig waren toen de russen daar kwamen. Tussen alle schoenen valt mijn oog op een rood leren meisjesschoentje in ongeveer de maat die mijn dochter nu heeft. Ik denk aan wat er met dat andere meisje gebeurd moet zijn en wil het liefst naar huis om mijn kindjes een lange knuffel te geven. Langs een deel van het kamp lopen we naar het crematorium en het mausoleum waar het as van zoveel omgekomen mensen ligt. Een paar ton as, een onvoorstelbare hoeveelheid mensenlevens.

En daarna Sobibor. Een vernietigingskamp waar zoveel mensen zijn omgekomen maar waar niets meer van over is behalve de gedenktekens en kaarten van hoe het ongeveer geweest moet zijn. Er zijn gigantische asvelden gevonden van meters diep, naast de spoorlijn het enige daar aanwezige tastbare bewijs van de verschrikking van het kamp. Op de plek van het monument is het stil. Doodstil, zou ik haast zeggen. Er wordt gezegd dat er geen dieren te zien zijn op de plek waar het kamp is en tijdens de wandeling merk ik dat ik toch op zoek na naar een teken van leven maar nee, niets te zien. Geen vogels in de lucht, niks te zien in de bossen om het monument heen. Stilte. We steken kaarsjes aan en leggen bloemen bij het monument. Hardop lezen mensen de namen van omgekomen familie en vrienden. Toen we terugliepen naar de bus vloog er een zwerm vogels in de verte. Gelukkig, toch leven.

Op de terugweg in de bus gaat er een fles cognac rond en proosten we op het leven – l’chaim!

Vandaag mochten we uitslapen en werden we ‘pas’ om 7:15 gewekt door een wake-up call. Wat een luxe

Als eerste op het programma stond een bezoek aan de fabriek van Oskar Schindler, tegenwoordig een museum. De gids vertelde veel over Krakow in oorlogstijd, de Jodenvervolging en het werk van Oskar Schindler. Van de fabriek zelf was weinig meer te zien omdat na de oorlog het hele pand verbouwd is.

Daarna volgde een lange reis van Krakow naar Lublin met een tussenstop in Sandomierz. Na het diner in het hotel in Lublin volgde een rondleiding door de oude stad.

Al met al was deze dag wat ‘rustiger’ qua indrukken en ervaringen, en dat was hard nodig, m’n hoofd zat nog vol met de indrukken uit Auschwitz 1 en Birkenau. Het reizen was wel vermoeiend, rijden over die Poolse wegen doe je ook niet voor je plezier.

Morgen Majdanek en Sobibor op het programma, en een herdenking van de Kristallnacht. Dat gaat weer een heftige dag worden…

Tja, en waar begin je dan met vertellen als je zelf nog druk probeert te verwerken wat je gezien hebt. Bij het begin denk ik hè?

Vanochtend brachten we een 2e bezoek aan Auschwitz 1. Dit keer begonnen we met een kijkje in het ‘crematorium’. Een kille, kleine ruimte waar mensen vergast en vervolgens verbrand werden. Het greep me aan om te staan in dezelfde ruimte waar zoveel mensen zijn omgekomen en waar de nagelkrassen nog op de muur staan.
Daarna was er meer tijd om het Nederlandse paviljoen en alle andere tentoonstellingen te bekijken en om zelf rond te lopen.

Na een lunch reden we naar het dichtbij gelegen Birkenau. Ik had al gehoord en op kaarten gezien dat dat een veel groter kamp was maar zodra ik de bus uitstapte viel m’n mond open. Er leek geen einde te komen aan het prikkeldraad en de barakken. De verbazing (en ook de boosheid) werd eigenlijk alleen maar groter toen we daar rondliepen. Een plek die volledig ingericht was op het zo efficiënt mogelijk vernietigen van mensen. Je stapt de trein uit en 2 uur later is er niets meer van je over…onvoorstelbaar. 1 grote dodenfabriek waar miljoenen mensen zijn afgemaakt. Hoe kan het dat men hiertoe in staat was? Hoe heeft het zover kunnen komen. Verdriet en boosheid wisselen elkaar af. Het bezoek aan Birkenau maakt veel indruk.

‘s Avonds bezoeken we de Joodse wijk Kazimierz, misschien wel bekend omdat een deel van de film Schindlers list daar opgenomen is. Leuk om eens te zien en daar rond te lopen, en tekst en uitleg van Rabbi Menno ten Brink te krijgen over de wijk en de synagoge die we bezochten.

En nu? Met een hoofd vol indrukken lig ik op bed. Eens kijken of het lukt om te slapen.

Vandaag van Warschau naar Oswiecim gereden. Een lange rit van 4,5 uur onderbroken door een bezoekje aan een bizar hotel dat qua bouw een bizarre collage was van Pools houtsnijwerk, de moulin rouge en een skihut. De sfeer in de bus is over het algemeen genomen best goed en we leren steeds meer mensen uit de groep kennen.

En dan rij je door Oswiecim heen naar Auschwitz 1. Vandaag was het eerste bezoek aan Auschwitz 1, een bezoek waarbij we in groepen van 30 met een gids door de verschillende barakken werden geleid. Het maakte een diepe indruk op de hele groep. Foto’s groot aan de muur, kamers vol persoonlijke bezittingen van mensen die daar omgekomen zijn, hoge stapels met afgeschoren haar, schoenen, koffers….het onvoorstelbare aantal mensen dat daar omkwam…het komt hard aan. Natuurlijk weet je dat het zo was, maar om daar rond te lopen en dat te zien…het maakt alles tastbaar en brengt het dichterbij.
De rondleiding met gids beeindigen we bij de executiemuur, waar we een kaarsje aansteken en de mensen herdenken die daar aan hun einde zijn gekomen.

In het Nederlandse paviljoen werden de namen voorgelezen van familie, vrienden of geliefden van mensen uit het reisgenootschap. Een emotioneel moment voor iedereen die door het lezen van de namen hun dierbaren herdachten en ook erg confronterend. Bij sommige mensen leek er geen einde aan de lijst te komen. Opa’s en oma’s, ouders, tante’s en ooms, broers en zussen…complete families die het leven hebben gelaten in Auschwitz. Afgemaakt zijn als beesten. Hoe het ooit zover kon komen wil en kan ik niet begrijpen maar door hun namen te blijven noemen worden ze niet vergeten, net als de ontelbare hoeveelheid namen die op de wanden staan in het Nederlandse paviljoen. Direct gaan mensen op zoek naar familie, bekenden en maken ze foto’s. De noodzaak van een tastbaar aandenken is duidelijk.

Morgen weer terug naar Auschwitz 1 en daarna naar Birkenau. We beleven de ene lange, emotionele dag na de andere.

Dag 1 van de reis naar Polen is bijna voorbij. Ik hou het kort want morgen loopt de wekker weer vroeg af. De groep heeft een strak schema en dus moeten we om 7 uur ontbijten om om kwart voor 8 in de bus te zitten voor de 4,5 uur durende reis naar Oswiecim. Maar goed, dat is morgen.

Vandaag was een reisdag, bijna 2 uur gevlogen naar Warschau en daar na de lunch in het hotel een bezoek gebracht aan de enige Joodse begraafplaats in de stad. Een plek van rust in de drukte, oude, vervallen graven omringd door enorm veel bomen.

Daarna snel door voor een warm ontvangst op de (prachtige) Nederlandse Ambassade, waar we verwend werden met heerlijke hapjes en drankjes. Ook een mooi moment om de reisgenoten beter te leren kennen. Het is een bont gezeldschap met allemaal hun eigen reden om deze reis te maken. ‘Waarom maak jij deze reis?’ is dus ook de meest gehoorde openingszin hier en daar komen soms de mooiste gesprekken uit voort.

Na het diner in het hotel lig ik nu op bed. Zoals gezegd, morgen vroeg op en de reisleiding laat weinig aan het lot over dus we worden allemaal om half 7 gewekt. We werden zelfs gevraagd of we er even aan willen denken om te gaan plassen voor we de bus instappen

Oh, de foto’s houden jullie nog even tegoed, al valt er wel wat mee te kijken in de instagram kolom hier rechts